De bijeenkomst was een vervolg op de ontmoeting van arbeidsmarktfondsen eerder dit jaar. Toen stond de vraag centraal hoe fondsen hun kennis, ervaring en innovatiekracht breder kunnen inzetten voor maatschappelijke opgaven. Op 26 oktober ging het gesprek een stap verder: waar kunnen fondsen samen het verschil maken en wat is daarvoor nodig?
Han Busker, directie CAOP, schetste het perspectief van de Sociaal Publieke Alliantie (SPA). Het uitgangspunt is dat maatschappelijke opgaven zich niet aan sectorgrenzen houden. De vraag is dan ook niet alleen hoe we afzonderlijke sectoren sterker maken, maar vooral hoe we ervoor zorgen dat publieke taken ook in de toekomst goed kunnen worden uitgevoerd.
Talent genoeg, maar benutten we het wel?
In de deelsessie over talent en arbeidsmarkt ging het al snel over de manier waarop we naar mensen en hun mogelijkheden kijken. Organisaties kampen met personeelstekorten, terwijl tegelijkertijd talent onbenut blijft. Wie niet over het juiste diploma of certificaat beschikt, komt voor bepaalde functies soms niet in aanmerking, ook wanneer iemand wel over relevante vaardigheden en praktijkervaring beschikt.
Dat roept de vraag op of we niet te veel vanuit bestaande functies en sectoren denken. Wat als we meer kijken naar wat mensen kunnen en willen leren? En hoe maken we het gemakkelijker om tussen publieke sectoren te bewegen?
De deelnemers zagen kansen om kennis over toekomstige vaardigheden en arbeidsmarktontwikkelingen beter te verbinden. Niet ieder fonds afzonderlijk laten onderzoeken waar de tekorten ontstaan, maar gezamenlijk kijken hoe talent voor publieke taken behouden, ontwikkeld en breder ingezet kan worden.
Gezondheid houdt niet op bij de eigen sector
Ook bij gezondheid werd duidelijk hoe sterk sectorale en maatschappelijke belangen met elkaar verweven zijn. Arbeidsmarktfondsen investeren al veel in gezond en duurzaam werken. Maar gezondheid wordt niet alleen bepaald op de werkvloer. Ook onderwijs, bestaanszekerheid en leefomgeving spelen een belangrijke rol.
De gesprekken maakten een interessant onderscheid zichtbaar. Op korte termijn richten fondsen zich begrijpelijkerwijs op de gezondheid en inzetbaarheid van werknemers in hun eigen sector. Op langere termijn ligt er een bredere opgave: hoe dragen publieke organisaties gezamenlijk bij aan een gezondere samenleving?
Daarvoor hoeven niet overal nieuwe programma’s te worden ontwikkeld. Juist het verbinden van bestaande kennis, onderzoeken en succesvolle initiatieven kan een eerste stap zijn. De uitdaging is om vanuit die ervaringen tot een gezamenlijke visie en aanpak te komen.
Wie krijgt voorrang als niet alles meer kan?
Het gesprek over maatschappelijke weerbaarheid bracht misschien wel de lastigste vragen op tafel. Wat gebeurt er wanneer publieke organisaties bij een crisis of langdurige schaarste allemaal een beroep doen op dezelfde mensen en middelen? Welke taken moeten dan hoe dan ook doorgaan?
Meer capaciteit voor de ene publieke taak kan betekenen dat er elders minder beschikbaar is. Zulke keuzes raken niet alleen afzonderlijke organisaties, maar de samenleving als geheel.
Deelnemers wezen daarbij op de spanning tussen landelijke besluitvorming en regionale uitvoering. Landelijke kaders bepalen veel, terwijl de gevolgen van keuzes juist in de praktijk zichtbaar worden. Er is daarom behoefte aan een breder gesprek over de prioritering van publieke taken, waarbij ook de kennis en ervaring van uitvoerende organisaties en sociale partners worden betrokken.
Samenwerken klinkt logisch, maar wie zet de eerste stap?
In alle drie de gesprekken kwam dezelfde spanning terug. De noodzaak om samen te werken wordt breed herkend, maar in de praktijk hebben sectoren hun eigen verantwoordelijkheden, afspraken en financiering. Politieke wisselingen en bezuinigingen maken het niet eenvoudiger om over die grenzen heen te kijken.
Tijdens een crisis weten organisaties elkaar vaak snel te vinden. Maar hoe zorgen we ervoor dat samenwerking ook standhoudt wanneer de directe urgentie afneemt? En wie neemt het initiatief om partijen met verschillende belangen bij elkaar te brengen?
Joany Krijt (vicevoorzitter vo-raad en voorzitter van de Zelfstandige Publieke Werkgevers, ZPW) onderstreepte het belang van een gezamenlijke positie van de publieke sector: “Er is nog geen plek voor publieke sectoren om in gesprek te gaan over arbeidsmarktgerelateerde vraagstukken. Een plek aan deze tafel is belangrijk om de stem van de publieke sector te laten horen. Een Sociaal Publieke Alliantie zou zo’n plek kunnen zijn.”
Van goede gesprekken naar gezamenlijke actie
De Sociaal Publieke Alliantie (SPA) biedt een mogelijkheid om de samenwerking verder te brengen. In zogenoemde opgavekamers kunnen sociale partners, overheden, kennisinstellingen en andere betrokken organisaties samen werken aan maatschappelijke vraagstukken. Niet door bestaande verantwoordelijkheden over te nemen of een extra overlegcircuit op te tuigen, maar door kennis en initiatieven te verbinden, nieuwe oplossingen te ontwikkelen en die in de praktijk te beproeven. CAOP ondersteunt en faciliteert deze samenwerking.
De bijeenkomst leverde daarvoor concrete aanknopingspunten op. Denk aan het gezamenlijk onderzoeken van toekomstige arbeidsmarktbehoeften, het delen van kennis en aanpakken rond gezondheid en het organiseren van een breder gesprek over welke publieke taken bij schaarste prioriteit moeten krijgen.
Het zijn nog geen uitgewerkte afspraken of gezamenlijke programma’s. Wel laten de gesprekken zien waar arbeidsmarktfondsen elkaar kunnen versterken en welke vragen verdere uitwerking verdienen. De komende periode wordt verkend hoe fondsen en andere betrokken partijen kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van de opgavekamers. Daarmee krijgt de vraag die tijdens de bijeenkomst centraal stond een praktisch vervolg: wat kunnen we samen bereiken dat afzonderlijk niet lukt?
Meer weten over de Sociaal Publieke Alliantie (SPA)?
In het grondslagdocument ‘De Sociaal Publieke Alliantie: wat als het ons wél lukt?!’ lees je hoe de SPA samenwerking rond maatschappelijke opgaven wil organiseren en hoe organisaties daaraan kunnen bijdragen.