Dossiers als de toeslagenaffaire en de gaswinning in Groningen maken duidelijk wat er misgaat wanneer regels belangrijker worden dan mensen. Burgers verwachten een overheid die luistert, rechtvaardig handelt en leert van fouten. Dat vraagt om meer dan aanpassingen in beleid of uitvoering: het vraagt om een fundamentele heroriëntatie op publieke waarden.
Werken vanuit publieke waarde
In het essay betogen van der Aa en de Broekert dat de klassieke, sterk bureaucratische benadering onvoldoende aansluit bij de huidige, snelle en complexe samenleving. Een toekomstbestendige werkt vanuit publieke waarde: dienstverlening die burgers als rechtvaardig, betrouwbaar en legitiem ervaren. Dat betekent ruimte voor professioneel oordeel, maatwerk en samenwerking met burgers en maatschappelijke partners.
Vakmanschap en leren centraal
Wendbaarheid ontstaat niet door meer regels of structuren, maar door vertrouwen, professionele ruimte en een lerende organisatiecultuur. Ambtelijk vakmanschap speelt hierin een sleutelrol, zo stelt het essay. Ambtenaren moeten kunnen schakelen tussen beleid en uitvoering, tussen rechtmatigheid en menselijkheid. Digitalisering en AI kunnen daarbij ondersteunen, mits publieke waarden zoals transparantie en rechtvaardigheid leidend blijven.
Samen werken aan publieke taken
De opgaven waar de overheid voor staat, overstijgen branches en bestuurslagen. Daarom is ook de sociale dialoog in de publieke sector toe aan vernieuwing. “Van oudsher was de sociale dialoog het sectorale overleg tussen werkgevers, werknemers en overheid over arbeidsvoorwaarden”, vertelt van der Aa. “Maar de opgaven van nu vragen om méér: een dialoog die sectoren overstijgt, publieke en private belangen verbindt en gericht is op de kwaliteit en houdbaarheid van publieke taken in de toekomst.”
Daarmee sluit het essay aan bij de inzet van CAOP voor samenwerking aan publieke taken, onder andere via het model van de Raad voor Arbeid en Publieke Taken (RAP, werktitel). Zo ontstaat ruimte voor gezamenlijke verantwoordelijkheid en duurzame oplossingen. Lees meer over de urgentie van verandering in de Position paper ‘Samen werken aan de publieke taken van de toekomst’.
Download essay
Hoe kan de Rijksdienst het vertrouwen van burgers herstellen en beter omgaan met complexe maatschappelijke opgaven? In het essay Van regels naar waarden: naar een lerende en betrouwbare Rijksdienst verkennen Patricia de Broekert en Ruud van der Aa hoe publieke waarden, ambtelijk vakmanschap en een lerende organisatiecultuur richting geven aan de toekomst van de Rijksdienst.
Laat je inspireren door hun analyse en download het essay via onderstaand formulier.
