Sociale innovatie in de praktijk: Een Gesprek over Gebrek

“Willen we armoede effectief bestrijden, dan zullen we ons niet op de mensen in armoede moeten storten, maar éérst de blik van mensen met geld op armoede moeten veranderen”, zegt politicoloog en ervaringsdeskundige Tim ‘s Jongers in zijn boek ‘Armoede uitgelegd aan mensen met geld’. Effectief armoedebeleid en ondersteuning begint bij begrip voor wat armoede is, hoe het je leven raakt en iemand met geldzorgen niet als ‘de schuldige’ aanwijzen. De gesprekstool ‘Een Gesprek over Gebrek’ helpt professionals rondom mensen met geldzorgen dit begrip te ontwikkelen. De tool is gemaakt ter ere van het 5-jarig jubileum van het programma Kansrijke Start, waarmee Gemeente Meppel (aanstaande) ouders met geldzorgen ondersteunt.

Hoe werkt de gesprekstool?

De professionals rondom (aanstaande) ouders spelen een cruciale rol in het voorkomen of bestrijden van hun geldzorgen. Zo zijn ambtenaren van de gemeente en geldconsulenten direct verantwoordelijk voor hoe hulp bij geldschulden georganiseerd wordt. Maar denk ook aan medewerkers van de kinderopvang, jeugdverpleegkundigen en diëtisten. Zij kunnen risico’s vroegtijdig signaleren en de druk op kwetsbare (aanstaande) ouders aanzienlijk verminderen vanuit hun positie.

Met de gesprekstool gaan professionals onderling ‘een gesprek over gebrek’ aan. Het gesprek doorloopt 4 rondes. Elke ronde staat een ander thema centraal. Per thema beantwoorden de professionals om de beurt een vraag, vanuit hun persoonlijke leven. De vragen zijn gebaseerd op dilemma’s, zorgen en vooroordelen waar mensen met geldzorgen mee te maken krijgen, soms juist door deze professionals. Elke ronde sluit af met een reflectievraag waarin de groep samen reflecteert op de vragen en wat hun antwoorden betekenen voor hun verantwoordelijkheid en taak als professional. Zo pellen de deelnemers tijdens het gesprek verschillende lagen af van de beleving van mensen met geldzorgen en leggen ze de connectie met hun eigen werk.

Menselijkheid als uitgangspunt voor ondersteuning

Er bestaan al verschillende interventies die je helpen te verplaatsen in het leven van iemand met geldzorgen. Denk bijvoorbeeld aan ‘Voor 1 dag arm’ van Nibud en verschillende edities van het Beleefhuis, waarin spelers puzzelen met het huishoudboekje van een ander gezin en doorvoelen hoe onmogelijk dat kan voelen. Deze spellen simuleren de allesoverheersende stress die bij geldzorgen kunnen komen, maar laten weinig zien van de diepte van armoede. Schaamte, een minderwaardigheidsgevoel en wantrouwen in hulporganisaties hebben minstens zoveel invloed op iemands financiële situatie en zijn bepalend voor het slagen van het ondersteuningsaanbod.

‘Een Gesprek over Gebrek’ onderscheidt zich van deze spellen door professionals de vragen te laten beantwoorden vanuit zichzelf in plaats van vanuit een voorgeschreven rol. De emoties die opkomen tijdens het gesprek zijn oprecht. Deelnemers voelen hun eigen ongemak bij het praten over hun uitgavenpatroon of sociale verwachtingen. Daar zit de kracht van de interventie: professionals voelen welke vragen ze zelf liever niet beantwoorden, waar ze liever over liegen en welke vragen eigenlijk te invasief zijn. Zo zet de gesprekstool je aan het nadenken over je reflexen, aannames en manier van luisteren. Deze inzichten helpen professionals om hun werk menselijker te maken en zo de mensen om wie het gaat effectiever te ondersteunen.

Ook een gesprekstool ontwikkelen?

‘Een Gesprek over Gebrek’ laat zien hoe een gesprekstool kan bijdragen aan verandering op de werkvloer. Deze gesprekstool is door CAOP ontworpen samen met een gemixte groep professionals rondom (aanstaande) ouders en ervaringsdeskundigen. Door te beginnen bij ervaringsverhalen van mensen met geldzorgen en de professionals daaromheen ontstaat ruimte voor schurende gesprekken en leggen we de vinger op de zere plek. Zo ontwikkelen we een interventie die het vraagstuk bij de wortels aanpakt én bij de beleving van de professionals past, zodat zij er concreet mee aan de slag kunnen.

Met sociale innovatie maakt CAOP complexe maatschappelijke vraagstukken invoelbaar en behapbaar. Op deze manier helpen we professionals om tot uitvoerbare oplossingen te komen. De kracht van deze aanpak zit in de combinatie van sociaal ontwerp, participatief onderzoek en procesbegeleiding.