Zo’n 50 bestuurders en beleidsmakers van sociale partners uit verschillende domeinen gingen met elkaar in gesprek over dit thema. De bijeenkomst was een vervolg op eerdere gesprekken en laat zien waarom het maken van keuzes over publieke taken een andere vorm van sociale dialoog vraagt én hoe die er in de praktijk uit kan zien.
Van sectorale oplossingen naar samenhang
Publieke taken raken elkaar steeds vaker en de ruimte om ze los van elkaar te organiseren neemt snel af. Wat binnen één sector logisch en zorgvuldig bedacht is, kan elders nadelige gevolgen hebben. Denk aan de werving van reservisten. In de praktijk stapelen knelpunten zich op en worden keuzes vaak pas zichtbaar wanneer de druk al hoog is en de handelingsruimte beperkt.
In de opening maakten Marjolijn Olde Monnikhof en Han Busker namens CAOP duidelijk dat de sociale dialoog in de publieke sector begint te piepen en te kraken. Niet omdat sectorale overlegstructuren tekortschieten, maar omdat zij zijn ingericht op afspraken binnen sectoren, terwijl de meest urgente vragen juist gaan over keuzes tussen publieke taken. Die keuzes dienen zich nu aan. ‘Als we ze niet samen voorbereiden, lopen we er achteraan en worden ze uiteindelijk voor ons gemaakt door schaarste, politieke druk of omstandigheden’, aldus Olde Monnikhof in haar speech.
Maatschappelijke weerbaarheid vraagt om keuzes
Namens de Nederlandse Defensie Academie plaatste prof. dr. Mark Levels de kwaliteit en houdbaarheid van publieke taken in het licht van maatschappelijke weerbaarheid. Weerbaarheid gaat niet over één crisis of één moment, maar over hoe we omgaan met aanhoudende druk. Dat vraagt erkenning dat we niet alles kunnen blijven doen zoals we dat gewend zijn, dat schaarste dwingt tot kiezen en dat die keuzes gevolgen hebben over sectoren heen. Juist omdat deze afwegingen elkaar raken en verschuiven, vraagt dit om gezamenlijke en vooruitkijkende voorbereiding. Lees ook de paper ‘Versterking van de weerbaarheid van de samenleving’ van prof. dr. Levels.
Het andere gesprek in de praktijk
De bijeenkomst bood ruimte om dat ‘andere gesprek’ ook daadwerkelijk te voeren, aan de hand van het thema maatschappelijke weerbaarheid. In verschillende gespreksrondes verkenden deelnemers wat publieke taken vragen in tijden van crisis en onzekerheid en wat dit betekent voor samenwerking.
- In de eerste ronde gebeurde dat per sector. Zorg & welzijn legden de nadruk op het overeind houden van hulp en ondersteuning, met aandacht voor personele inzet, coördinatie en logistiek. Onderwijs & kinderopvang spraken over continuïteit, zeker voor cruciale beroepen. Veiligheid richtte zich op bevelstructuren, bescherming en uitvoeringskracht. Vanuit cultuur & sport werd gewezen op het belang van ontmoeting en verbinding in wijken en gemeenschappen.
- In de tweede ronde verschoof het perspectief naar bovensectorale samenwerking. Deelnemers spraken over gezamenlijke afspraken rondom woordvoering en informatievoorziening, met name bij digitale uitval. Over personele uitwisseling en gezamenlijke pools of reservisten. En over het belang van lokale netwerken, zoals scholen, wijkcentra en verenigingen, als schakels tussen publieke taken.
De rode draad: zodra sectorgrenzen vervagen, verandert het gesprek. Minder focus op individuele verantwoordelijkheden en eigen belangen, meer aandacht voor rolverdeling, vertrouwen en gezamenlijke voorbereiding.
Wat deze middag blootlegt
De gesprekken laten zien dat denken in samenhang helpt om sneller toe te komen aan het verkennen van concrete oplossingsrichtingen. Tegelijkertijd is het duidelijk dat dit niet vanzelf gaat. Het vraagt om zoeken, afstemming en ervaren dat het soms schuurt. Gezamenlijkheid ontstaat niet automatisch binnen bestaande overlegstructuren.
Zonder een passende setting dreigen gesprekken te blijven steken in analyse, terwijl de praktijk juist om richting vraagt. Meerdere partijen herkennen de behoefte aan een plek waar sociale partners elkaar over sectorgrenzen heen ontmoeten. Niet om het praten, maar om samen op te trekken, voordat knelpunten zich opstapelen en handelingsruimte verdwijnt.
Dit onderstreept dat de sociale dialoog van de toekomst verder gaat dan onderhandelingen over loon en arbeidsvoorwaarden alleen. Zij raakt direct aan de vraag hoe publieke taken gezamenlijk uitvoerbaar blijven in tijden van schaarste.
Richting een Sociaal Publieke Raad
In dat licht werkt CAOP samen met sociale partners verder aan de ontwikkeling van een Sociaal Publieke Raad (SPR). Als platform voor een sectoroverstijgende sociale dialoog over publieke taken: een plek waar partijen keuzes voorbereiden, samenhang aanbrengen en richting geven, met het expliciete doel om bij te dragen aan oplossingen.
De SPR vervangt geen overlegtafels maar vult deze aan. Door maatschappelijke opgaven en publieke taken als vertrekpunt te nemen, ontstaat ruimte om sectorale afspraken beter op elkaar af te stemmen en de uitvoerbaarheid ervan te versterken. De bijeenkomst van 3 februari laat zien dat draagvlak bestaat en partijen bereid zijn dit samen verder te brengen.
Een blik op het vervolg
De komende maanden bouwen CAOP en sociale partners verder aan deze beweging. De kern daarvan vormen zogenaamde transformatietafels: werktafels waarin partijen over sectoren heen onderzoeken waar doorbraken nodig zijn en welke keuzes nu voorbereiding vragen.
Tegelijkertijd krijgt de beweging meer breedte. Via bijeenkomsten voor arbeidsmarktfondsen en landelijke momenten voor kennisdeling, groeit een gezamenlijk platform waar sociale partners elkaar vinden, afstemmen en samenwerken aan de toekomst van publieke taken.
Meedoen of meer weten?
De inzichten die op 3 februari zijn opgedaan, raken de volle breedte van de publieke sector.
Sluit je aan of ontvang je graag meer informatie? Laat het ons weten.
