Han Busker opende de bijeenkomst met een beschouwing over de toekomst van werk en arbeidsverhoudingen. Hij wees erop dat publieke sectoren nog vaak afzonderlijk naar oplossingen zoeken, terwijl veel vraagstukken over sectorgrenzen heen spelen. In de zorg, het onderwijs, bij de overheid en in de veiligheidssector zoeken organisaties naar manieren om voldoende personeel aan te trekken en te behouden. Tegelijkertijd veranderen functies door technologie en groeit de druk om met beperkte middelen maatschappelijke taken uit te voeren.
Cao-afspraken kunnen helpen om personeel aan te trekken en te behouden, maar kunnen ook de concurrentie tussen publieke sectoren versterken. Een sector met aantrekkelijkere arbeidsvoorwaarden kan bijvoorbeeld personeel aantrekken dat elders eveneens hard nodig is. Dat roept de vraag op hoe arbeidsvoorwaarden kunnen bijdragen aan het functioneren van de publieke sector als geheel. Busker pleitte ervoor dat sectoren vaker ervaringen uitwisselen en gezamenlijk vooruitkijken. Welke ontwikkelingen komen op hen af? Waar liggen gedeelde belangen? En welke vraagstukken vragen om samenwerking tussen sectoren?
Verschillen in loonontwikkeling en nieuwe thema’s aan de cao-tafel
De CAO-monitor Publieke Sectoren volgt cao-ontwikkelingen in onder meer het openbaar bestuur, onderwijs, zorg en welzijn, veiligheid, cultuur en sport. CAOP verzamelt hiervoor gegevens vanaf 2020 en brengt onder andere loonontwikkelingen, looptijden en nieuwe arbeidsvoorwaardelijke onderwerpen in kaart.
Tijdens de bijeenkomst presenteerde CAOP-adviseur Suzanne Oudshoorn de tweede editie van de CAO-monitor. De monitor laat zien hoe de loonontwikkeling tussen sectoren uiteenloopt. Door de loonstijgingen naast de inflatie te leggen, wordt zichtbaar hoe de koopkracht zich over meerdere jaren heeft ontwikkeld. Ook binnen de publieke sector zijn er duidelijke verschillen. Dat roept vragen op over de vergelijkbaarheid van sectoren en de invloed van publieke financiering op de loonruimte. Wat zegt een loonstijging wanneer de financiële uitgangspositie, arbeidsmarktsituatie en bekostiging per sector verschillen?
Een opvallend onderwerp in de nieuwe monitor is kunstmatige intelligentie. AI heeft steeds meer invloed op het werk, maar komt in de onderzochte cao’s nog beperkt terug. Waar het onderwerp wordt genoemd, gaat het vaak om verkennend onderzoek naar de gevolgen voor werk, functies en medewerkers. Concrete afspraken zijn nog schaars. Er zijn wel voorbeelden van afspraken over informatievoorziening bij het gebruik van AI en de positie van werknemers wanneer technologie werkzaamheden verandert of overneemt.
Daarmee komen nieuwe vragen op de cao-agenda. Hoe zorgen werkgevers voor transparantie over het gebruik van AI? Welke scholing hebben medewerkers nodig? En hoe voorkomen sociale partners dat technologische ontwikkelingen leiden tot grotere verschillen tussen werknemers? De CAO-monitor biedt sociale partners inzicht in de ontwikkelingen binnen en tussen sectoren. Dat vergelijkingsmateriaal kan helpen om arbeidsvoorwaardelijke keuzes te onderbouwen en nieuwe onderwerpen tijdig te bespreken.
Van cao-afspraak naar praktijk: wat levert een ontwikkelbudget op?
Een cao-afspraak krijgt betekenis in de uitvoering. CAOP-adviseur Floris de Jong presenteerde tijdens de bijeenkomst de ervaringen met een pilot in de ziekenhuissector. Medewerkers konden een persoonlijk ontwikkelbudget van maximaal 1.000 euro aanvragen en kregen veel ruimte om zelf een passende ontwikkelactiviteit te kiezen. Voorafgaande inhoudelijke goedkeuring van hun leidinggevende was niet nodig. De eerste resultaten zijn positief. Bijna 80 procent van de deelnemers gaf aan nieuwe vaardigheden te hebben opgedaan en 76 procent nieuwe kennis. Meer dan de helft paste het geleerde al toe in het werk. De deelnemers beoordeelden de regeling gemiddeld met een 8,6.
De pilot leverde ook kritische vragen op. Hoe bereik je medewerkers die minder snel gebruikmaken van ontwikkelmogelijkheden? Hoe zorg je dat de regeling toegankelijk blijft? En wat betekent een positieve evaluatie wanneer slechts een beperkt deel van de medewerkers kan deelnemen? De ervaringen uit de ziekenhuissector kunnen andere sectoren helpen bij het vormgeven van afspraken over leren en ontwikkelen. Het voorbeeld laat ook zien waarom het belangrijk is om de uitvoering en resultaten van cao-afspraken te blijven volgen.
Van inzichten naar cao-afspraken
De monitor en de praktijkvoorbeelden laten zien welke onderwerpen aandacht vragen aan de cao-tafel. Van loonontwikkeling en scholing tot de gevolgen van AI voor werk en medewerkers. Door ontwikkelingen tussen sectoren te vergelijken en ervaringen uit te wisselen, kunnen sociale partners hun keuzes beter onderbouwen.
CAOP brengt deze ontwikkelingen samen in de halfjaarlijkse CAO-monitor Publieke Sectoren. Op de hoogte blijven van cao-afspraken en ontwikkelingen in de publieke sector? Meld je aan voor de gratis CAO-Post. Je ontvangt dan ook de CAO-monitor.