Veel onderzoek naar AI in de zorg richt zich op de technische mogelijkheden van toepassingen en op medische uitkomsten. Minder aandacht is er voor het perspectief van de arts zelf en voor de vraag wat AI betekent voor het dagelijks werk. In een recent onderzoek door Saxion Hogeschool in samenwerking met CAOP, Health Valley, DEARhealth, Radboudumc, Deventer Ziekenhuis, Medisch Spectrum Twente en AI-kennisgroep SEH-artsen is deze vraag daarom benaderd vanuit het begrip vakmanschap. Volgens het woordenboek is een vakman ‘iemand die zijn vak grondig kent’. Met de komst van AI wordt deze definitie uitgedaagd: als algoritmen diagnoses stellen en operaties uitvoeren, wat betekent dat voor de rol van de arts? Centrale vraag is daarom: hoe beïnvloedt AI het vakmanschap van artsen?
Inhoud en opzet van het onderzoek
Het onderzoek heeft het doel richting te geven aan een mensgerichte en verantwoorde inzet van AI in de ziekenhuiszorg. Het richt zich op de manier waarop artsen omgaan met AI-toepassingen in hun dagelijkse werk en hoe zij de invloed daarvan op hun vakmanschap beoordelen. Daarbij is gekeken naar hoe artsen zelf vakmanschap definiëren, welke kenmerken zij essentieel achten en waarop AI volgens hen invloed zal hebben. Een wetenschappelijke publicatie is in voorbereiding en een eerste weergave van de bevindingen is gepubliceerd op ICT & Health. Het hele rapport download je op de website van Saxion.
Belangrijkste bevindingen
Uit het onderzoek blijkt dat artsen vakmanschap breed definiëren: als een combinatie van kennis, praktische vaardigheden, communicatie en ethisch bewust handelen. AI wordt vaak gezien als een potentiële collega die administratieve taken kan verlichten en kan ondersteunen bij diagnostische beslissingen, waardoor meer tijd kan ontstaat voor patiëntenzorg. Tegelijkertijd heerst er terughoudendheid wanneer AI dicht in de buurt komt van kerncompetenties, zoals klinisch redeneren of morele besluitvorming.
Volgens CAOP-adviseur Wilco Brinkman zien artsen AI als een ondersteuning van hun professionele vakmanschap. “Denk hierbij aan kennis en analyse. Zij zijn zich echter veel minder bewust van hoe AI van invloed, positief of negatief, kan zijn op hun persoonlijke vakmanschap zoals de communicatie met de patiënt, autonomie en ethische overwegingen.”
Een belangrijk inzicht is dat AI het vakmanschap niet vervangt, maar wel verandert. Artsen benadrukken het belang van het behouden van professioneel oordeel en het kritisch kunnen beoordelen van door AI gegenereerde adviezen. Daarbij spelen randvoorwaarden zoals uitlegbaarheid, betrouwbaarheid en goede inbedding in werkprocessen een belangrijke rol.
Is AI een assistent of indringer?
Dus is AI dan nu een assistent of een indringer? De impact van AI op vakmanschap wordt dubbelzinnig ervaren: versterkend of ondermijnend, afhankelijk van context en toepassing. De kernvraag is wat dit betekent voor de praktijk, en dat vraagt om actie van iedereen die erbij betrokken is.
Voor artsen: laat je stem horen. Als jij wilt dat AI jou ondersteunt op een specifiek onderdeel van je vakmanschap, maak dan duidelijk wat vakmanschap voor jou betekent en waar AI een rol kan spelen. Dat verschilt per specialisme.
Voor ontwikkelaars en implementatieadviseurs: ga niet ontwikkelen zonder de praktijk te betrekken. Of een AI-toepassing geaccepteerd wordt, hangt sterk af van hoe artsen hun vakmanschap ervaren. Ga daarom in gesprek, ontwerp samen en houd rekening met randvoorwaarden als transparantie, betrouwbaarheid en integratie in bestaande systemen.
Kortom: samenwerking is cruciaal. AI heeft potentieel om kwaliteit en werkplezier te vergroten, maar alleen als het zorgvuldig en mensgericht wordt ingebed in de dagelijkse praktijk.
Bijdrage van CAOP
Namens CAOP waren Sean Stevenson (senior onderzoeker) en Wilco Brinkman (senior en coördinerend adviseur) betrokken bij dit onderzoek. Zij maakten deel uit van de begeleidingscommissie en waren nauw betrokken bij het onderdeel dat zich richt op vakmanschap.
