Zoeken Menu

Steeds meer aandacht voor integriteitsincidenten

26-06-2018

Het aantal integriteitskwesties in ons land is de afgelopen 25 jaar redelijk stabiel gebleven. Toch neemt de aandacht voor incidenten steeds mee toe. In de Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) vertelt CAOP-hoogleraar Zeger van der Wal wat dit betekent voor de toekomst.

Drempel voor melden verlaagd

Sinds 1992 is er in Nederland steeds meer aandacht voor de integriteit van de overheid, met integriteitsbeleid, -codes en wetgeving. Tegelijkertijd is de kritiek op politieke missers of falende meldsystemen toegenomen. Als gevolg daarvan zijn weer nieuwe regelingen en instituties ontstaan, waarmee de drempel voor het melden van integriteitsschendingen is verlaagd. De oprichting van het Huis voor Klokkenluiders in 2016 is daar het meest recente voorbeeld van.

Toename blijkt niet uit cijfers

Volgens Van der Wal, hoogleraar op de Ien Dales Leerstoel van de Universiteit Leiden en het CAOP, is het lastig te zeggen of het aantal integriteitsschendingen in de afgelopen jaren is toegenomen of afgenomen. Hoewel het soms lijkt of dit toeneemt, blijkt dit niet uit de cijfers. Het aantal incidenten bij zowel ambtenaren als politici en bestuurders is de afgelopen vijf jaar ongeveer gelijk gebleven. Ook staat Nederland in de jaarlijkse ‘Corruption Preception Index’ steevast in de top tien van minst corrupte landen ter wereld. Anders dan vroeger heeft het merendeel van de incidenten tegenwoordig te maken met omgangsvormen en onheus gedrag, zowel tijdens werktijd als in privétijd. Grootscheepse omkoping en fraude lijken nog maar weinig voor te komen.

Integriteitskwesties in de toekomst

Voor de toekomst ziet Van der Wal vooral integriteitskwesties ontstaan door de vervagende grens tussen werk en privé. Moeten ambtenaren straks 24 uur per dag, 7 dagen per week, voorbeeldgedrag vertonen? Verder verwacht de CAOP-hoogleraar dat de toenemende spanningen over diversiteit en de bij-effecten van de ‘netwerksamenleving’ voor incidenten kunnen zorgen. Moet de overheid zich bijvoorbeeld ook verantwoorden als partners over de schreef gaan? Dat soort spanningsvelden zijn niet altijd in gedragscodes te vangen. Openheid, goed voorbeeldgedrag en bespreekbaarheid zijn in die gevallen heel belangrijk.

STAD 2017

De vijf bijzondere leerstoelen van het CAOP brengen elke twee jaar de STAD uit. Daarin staan onafhankelijke en kritische beschouwingen over de ontwikkelingen in de overheid en worden wetenschappelijke analyses gecombineerd met ervaringen uit de praktijk. De STAD 2017 – met de titel ‘De motiverende overheid’ – is tot stand gekomen met steun van BZK en het ABP. Van der Wal schreef hoofdstuk 5:  'Vijfentwintig jaar integriteit en integriteitsbeleid: van Dales tot Rutte II’ (100 KB).